افغانستان

اخبار افغانستان

بخش : مقاله -+ نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ

زمان انتشار : شنبه, 24 حوت , 1392 لینک کوتاه خبر :

پاكستان در سال 2013

بسمه تعالي

پاكستان در سال 2013 با چالش هاي متعدد داخلي و خارجي روبرو شد اما با اين حال پاكستان سال گذشته ميلادي را با يك نكته مثبت به پايان رساند. برگزاري انتخابات عمومي و انتقال دموكراتيك دولت پاكستان،‌ سالي تاريخي را براي مردم رقم زد، اما از سوي ديگر شهرهاي مختلف  آماج حملات تروريستي و قتل هزاران نفر از مردم بي گناه پاكستان شد. ماجراي جنجالي پرويز مشرف، تحولات عمده در ساختار رهبري طالبان، ادامه تنش در روابط واشنگتن و اسلام‌آباد و تغيير ساختار رهبري، دو نهاد قدرتمند از جمله تحولات مهم پاكستان در سال 2013 مي‌باشند. اين تحولات درحالي صورت گرفت كه پاكستان با چالش هاي عمده تروريسم، افراط گرايي، بحران و كمبود انرژي، افت وضعيت اقتصادي روبرو بود.

مهمترين تحولات سياسي پاكستان

Ø     انتخابات عمومي و حاشيه ها:

در سال 2013 كشور پاكستان تجربيات و حوادث تلخ و شيرين بسياري را پشت سر گذاشت. برگزاري انتخابات پارلماني در پاكستان يكي از مهم‌ترين تحولات اين كشور در سال 2013 و نقطه عطفي در تاريخ سياسي اين كشور بود.

پاكستاني‌ها كه هميشه شاهد انتقال قدرت در اين كشور از طريق كودتا بودند، اين بار توانستند با برگزاري انتخابات سراسري، قدرت را از يك دولت منتخب (حزب مردم) به يك دولت منتخب ديگر ( مسلم ليگ نواز) منتقل كنند. البته اين دستاورد بزرگ پس از فراز و فرودهاي فراوان محقق شد و حتي گاهي زمزمه‌هايي مبني بر تعويق انتخابات به گوش مي‌رسيد.

اين رويداد همچنين باعث بازگشت برخي چهره‌هاي شناخته شده مذهبي و سياسي چون”طاهر القادري” و “پرويز مشرف”  كه در خارج از كشور اقامت داشتند، به پاكستان شد.

“طاهر القادري” رهبر حزب تحريك عوامي و رئيس موسسه منهاج‌القرآن حدودا پنج ماه قبل از انتخابات از كانادا به كشورش بازگشت و با برپايي چند تظاهرات ميليوني خواهان انجام اصلاحاتي در روند انتخاباتي پاكستان شد و پس از برگزاري يك اجتماع چند ميليوني در اسلام‌آباد و تحصن چند روزه در پايتخت با نمايندگان دولت وارد مذاكره شده و برخي توافقاتي را داشت و پيش از آغاز انتخابات به كانادا بازگشت.

در اين ميان، تهديدات طالبان در آستانه انتخابات نيز از ديگر چالش‌هاي پيش‌روي مردم و دولت بود و شبه‌نظاميان با سكولار خواندن برخي احزاب مذهبي پاكستان از جمله حزب مردم پاكستان،‌ حزب ملي عوامي،‌ جنبش متحده قومي و …. تجمعات آنان را در شهرهاي مختلف هدف حملات خود قرار مي‌دادند.

با اين حال، انتخابات سراسري پاكستان روز شنبه 21 ارديبهشت 92 در ميان تهديدات و حملات طالبان، با مشاركت 60 درصدي مردم (در مقابل مشاركت 44 درصدي مردم در انتخابات عمومي سال 2008) در سراسر اين كشور برگزار شد.

طبق آمار اعلام شده، حزب «مسلم ليگ» (شاخه نواز شريف) توانست با كنار زدن حزب حاكم مردم پاكستان بيشترين كرسي‌هاي مجالس ايالتي و ملي را به خود اختصاص دهد.

البته به‌رغم اعتراض برخي احزاب به انجام تقلب، ناظران بين‌المللي صحت اين انتخابات را تأييد و مقامات عربستان، چين و آمريكا نيز وعده دادند كه دولت آتي اين كشور را تحت حمايت مالي خود قرار خواهند داد.

برهمين اساس، حزب مسلم ليگ دولت مركزي و دولت ايالتي را در پنجاب در دست گرفت؛ حزب تحريك انصاف به‌رهبري “عمران خان” نيز كه با حزب جماعت اسلامي  ائتلاف كرد، دولت ايالت خيبرپختونخواه را به‌دست آورد و حزب مردم پاكستان در سند مستقر شد.

اين در حالي است كه احزاب مذهبي اين كشور حضور قابل قبولي در اين رويداد مهم تاريخي نداشتند و نتوانستند توفيق چنداني در كسب آراي مردم داشته باشند.

چهار ماه بعد از انتخابات، پس از پايان دوره پنج ساله “آصف علي زرداري” رئيس جمهوري سابق پاكستان در اوايل ماه سپتامبر، “ممنون حسين” نامزد معرفي شده از سوي حزب مسلم ليگ شاخه نواز (حزب حاكم اين كشور) با كسب بيشترين آرا از سوي نمايندگان مجلس ملي بعنوان دوازدهمين رييس جمهوري پاكستان انتخاب شد.

بازگشت پرويز مشرف رئيس‌جمهور سابق پاكستان نيز از ديگر رخدادهايي بود كه تيتر يك رسانه‌هاي پاكستاني در آستانه انتخابات شد. مشرف چهارم فروردين سال 92 پس از چهار سال اقامت در دبي در ميان استقبال پرشور هوادارانش وارد فرودگاه كراچي شد.

ژنرال مشرف كه پس از كودتاي سال 1999 و سرنگوني دولت وقت نواز شريف، قدرت را در پاكستان در دست گرفته بود، در سال 2008 با فشار احزاب پاكستاني مجبور به كناره گيري از سمت خود به عنوان رئيس جمهور شد و پس از آن در تبعيدي خود خواسته كشورش را ترك و عازم انگليس و دبي شد.

با اين حال، وي كه براي شركت در انتخابات وارد كشورش شده بود، در حالي كه چندين پرونده قضايي برضد وي در جريان بود، دستگير و تحت بازداشت خانگي قرار گرفت. در اين مدت به‌رغم اينكه چندين جلسه دادرسي براي رسيدگي به اتهامات وي برگزار شد، وي به‌ندرت در جلسات حاضر شد و در پايان نيز توانست به قيد وثيقه از بازداشت آزاد شود.

با اين حال، دولت نواز شريف كه به نظر مي‌رسد خاطره خوشي از وي ندارد، با ارائه دادخواستي به دادگاه اعلام كرد كه مشرف را به جرم خيانت به كشور محاكمه مي‌كند. اما مشرف با رد اتهامات وارده، اين اقدام را نوعي حركت تلافي‌جويانه دانسته و تأكيد كرد كه در اين مسير از حمايت كامل ارتش برخوردار است.

حال بايد ديد كه آيا وي در سال 2014 براي پاسخگويي به اين اتهامات در دادگاه حاضر مي‌شود، يا اينكه اين بار نيز حكم برائت وي صادر مي‌شود؟

Ø     مذاكرات صلح دولت پاكستان با تحريك طالبان

نزديك شدن طالبان و دولت براي انجام مذاكرات صلح از ديگر تحولات سال 2013 در پاكستان بود كه حملات هواپيماهاي آمريكايي آن را ناكام گذاشت.

طالبان اواخر سال گذشته براي اولين بار به دولت پاكستان پيشنهاد داد كه حاضر است درصورت آزادي مذاكره‌كنندگان ارشد اين گروه از زندان و ضمانت مذاكرات از سوي چند حزب پاكستاني، با دولت اين كشور وارد گفت‌وگو شود.

“نواز شريف” نخست‌وزير اين كشور نيز پس از انتخابات و تشكيل دولت جديد در پاكستان، اعلام  كرد كه پيشنهاد مذاكره طالبان را جدي مي‌گيرد. اين در حالي بود كه برخي منابع از آمادگي 25 گروه از طالبان براي شركت در مذاكرات صلح با دولت پاكستان خبر مي‌دادند. نواز شريف تلاش كرد تا با اجماع ملي توده مردم پاكستان و جلب حمايت احزاب سياسي و مذهبي اين كشور، روند ازسرگيري گفت وگوهاي صلح را با گروه تروريستي تحريك طالبان پاكستان آغاز كند؛ اما هنوز چند هفته از اين تلاش ها نگذشته بود كه حمله هواپيماهاي آمريكايي به منطقه قبايلي وزيرستان و كشته شدن “ولي‌الرحمن” معاون “حكيم‌الله محسود” رهبر طالبان پاكستان در اين حمله، روند صلح را با مشكل مواجه كرد.

پس از اين حمله، طالبان  با متهم كردن دولت به همكاري با عوامل آمريكايي، پيشنهاد مذاكره خود را پس گرفتند. اما دولت پاكستان اعلام كرد كه همچنان مصمم به پيشبرد روند صلح در اين كشور و يافتن يك راهكار سياسي براي حل مناقشات موجود است.

در همين حال و در شرايطي كه دولت پاكستان با وساطت جمعي از علماي اين كشور، مذاكراتي را با نمايندگان طالبان آغاز كرده بود، هواپيماهاي آمريكايي اوايل آبان ماه1392 با حمله به وزيرستان، “حكيم‌الله محسود” رهبر طالبان پاكستان را به قتل رساندند. اين حمله دو ماه پس از سفر نواز شريف به نيويورك و ديدار وي با مقامات ارشد واشنگتن صورت گرفت.

طبق گزارش سازمان اطلاعات پاكستان، حمله هواپيماها درست زماني صورت گرفت كه اجلاس شوراي مركزي طالبان به رياست “حكيم‌الله” و با محوريت مذاكره با دولت پاكستان در ساختماني در اين منطقه در حال برگزاري بود. اين حادثه واكنش شديد طالبان را در پي داشت و بار ديگر موجب توقف روند مذاكرات شد.

Ø     تغيير در تيم رهبري طالبان

پس از كشته شدن “حكيم‌الله محسود” رهبر طالبان پاكستان، شوراي مركزي طالبان تشكيل جلسه داد و بعد از روزها رايزني و مطرح شدن نام هاي متعددي، سرانجام “ملا فضل‌الله” به‌عنوان رهبر جديد اين گروه معرفي شد.

“ملا فضل‌الله” رهبر شبه‌نظاميان در منطقه “سوات” پاكستان بود كه پس از عمليات ارتش در اين منطقه در سال 2009 به افغانستان گريخت و از آنجا به حملات خود بر ضد نيروهاي پاكستاني ادامه ‌داد.

از آنجا كه “ملا فضل‌الله” از يك‌سو اولين رهبر طالبان پاكستان بود كه عضو قبيله محسود نبود و از سوي ديگر، از مخالفان مذاكرات صلح به‌شمار مي‌رفت، لذا اين انتخاب حاشيه‌هاي زيادي به همراه داشت و حتي گفته شد كه اين اقدام باعث بروز اختلافاتي در بين گروه‌هاي مختلف طالبان شده است.

برخي رسانه‌هاي پاكستاني نيز اين انتخاب را اقدامي هدايت‌شده از سوي آمريكا براي پيشبرد منافع واشنگتن در منطقه و خروج آبرومندانه از افغانستان در سال 2014 دانستند. با همه اين تفاسير، “فضل‌الله” مدتي پس از كسب اين جايگاه وارد منطقه وزيرستان پاكستان شد و ضمن رايزني با اعضاي شوراي مركزي طالبان درباره مذاكرات صلح، شماري از اعضاي اين شورا را نيز تغيير داد و “شيخ خالد حقاني” را به عنوان رئيس جديد اين شورا منصوب كرد.

همچنين برخي گزارش‌ها حكايت از آن داشت كه طالبان پاكستان ممكن است براي در امان ماندن از حملات هواپيماهاي آمريكايي، مقر فرماندهي اين گروه را از وزيرستان به ايالت خيبرپختونخواه پاكستان منتقل كند.

Ø     مسدود شدن مسير تداركاتي ناتو

پس از افزايس حملات هواپيماهاي بدون سرنشين آمريكا،‌ دولت پاكستان آمريكايي‌ها را به‌خاطر اين حملات به باد انتقاد گرفت و خواهان توقف هرچه سريع‌تر حملات هواپيماهاي بدون سرنشين شد.

شبه‌نظاميان طالبان پاكستان نيز كه دولت را در حوادث كشته شدن رهبران خود مقصر مي دانستند، اعلام كردند كه تا زمان توقف حملات وارد مذاكرات نمي‌شوند.

با ادامه تنش‌ها، دولت ايالتي خيبرپختونخواه به رهبري “عمران خان” رهبر حزب تحريك انصاف با مسدود كردن مسير تداركاتي ناتو در گذرگاه مرزي تورخم اعلام كرد كه تا زمان توقف اين حملات، گذرگاه تورخم همچنان مسدود باقي خواهد ماند.

اين اقدام بار ديگر موجب بالا گرفتن تنش‌ها بين واشنگتن و اسلام‌آباد شد و مقامات آمريكايي با اعتراض به اين اقدام پاكستاني‌ها هشدار دادند كه ادامه اين روند مي‌تواند موجب قطع كمك‌هاي مالي واشنگتن به اسلام‌آباد شود.

با اين حال و به‌رغم اين اعتراضات گسترده، آمريكايي ها چندين بار ديگر مناطق قبايلي پاكستان را مورد حمله قرار دادند و به‌نظر مي‌رسد كه اين چالش در سال 2014 نيز ادامه داشته باشد.

مهمترين تحولات نظامي و امنيتي پاكستان

در طول سال 2013، دولت و مردم پاكستان شاهد حوادث تلخ و متعدد تروريستي بوده كه باعث شد هزاران نفر از شهروندان پاكستاني به ويژه نيروهاي امنيتي در مناطق مختلف اين كشور جان خود را از دست بدهند. مي توان گفت كه سال 2013 با افزايش عمليات تروريستي گروه هاي شبه نظامي به ويژه تداوم حملات هواپيماهاي آمريكا در پاكستان به پايان رسيد.

انجام عمليات تروريستي براي برهم زدن آرامش پاكستان به ويژه از سوي گروه هايي صورت مي گيرد كه يا از بيرون منطقه هدايت مي شوند و يا به دليل تفسير راديكالي ( تندروي ) از مذهب در پي ايجاد شكاف ميان مذاهب، فرقه ها و قوميت هاي موجود در منطقه هستند.

Ø     انتصاب فرماندهان جديد ارتش و عمليات ها:

اواخر ماه نوامبر2013؛ زماني كه نيروهاي امنيتي پاكستان در مناطق قبايلي اين كشور در شمال غرب؛ از جمله منطقه وزيرستان شمالي به مبارزه عليه شبه نظاميان ادامه مي دادند؛ ژنرال “اشفاق پرويز كياني” فرمانده سابق ارتش از مقام خود بازنشسته و “نواز شريف” نخست وزير پاكستان ژنرال “راحيل شريف” را بعنوان فرمانده جديد ارتش اين كشور منصوب كرد و ژنرال “راشد محمود” را نيز به عنوان رئيس كميته ستاد مشترك ارتش پاكستان معرفي كرد.

البته اين تغييرات تنها محدود به اين موارد نبود و در پي آن شماري از فرماندهان و روساي بخش‌هاي مختلف ارتش نيز تغيير كردند. از آنجا كه ارتش يكي از قدرتمندترين نهادها در اين كشور به شمار مي‌رود، اين تغييرات ممكن است تأثيراتي بر سياست‌هاي داخلي و خارجي پاكستان در سال ميلادي 2014 داشته باشد.

در سال 2013،‌ ارتش و ساير نيروهاي امنيتي پاكستان موفق به دستيابي دو هدف مد نظرشان شدند. اول اينكه نيروهاي امنيتي توانستند در حفاظت از ساختمان هاي بزرگ دولتي و نظامي و تاسيسات اتمي موفقيت آميز عمل كنند و بر خلاف سالهاي 12-2011،‌ تروريست ها نتوانستند به ساختمان هاي امنيتي حمله ور شوند. مورد دوم نيز اينكه عمليات هاي ارتش در نواحي قبيله نشين فدرال مورد تمركز، با هدف پاكسازي تروريست هاي گروه هاي مختلف و نيروهاي شبه نظامي تحريك طالبان با موفقيت انجام شد.

Ø     عمليات ارتش در مناطق قبيله اي:

در سال 2013،‌ هنگامي كه درگيري ها بين گروه شبه نظامي لشگر اسلام (وابسته به تحريك طالبان) و گروه شبه نظامي انصار الاسلام (شبه نظاميان طرفدار پاكستان) در دره‏ي “تيره” منطقه خيبر صورت گرفت،‌ بيش از 250 شبه نظامي و غير نظامي كشته شدند و 400 نفر ديگر نيز در طول اين درگيري هاي سه ماهه زخمي شدند.

در ادامه آن با حضور ارتش در مناطق قبايلي و عمليات “راه شهادت” ارتش در 5 آوريل 2013، كنترل دره “تيره” با كمك شبه نظاميان محلي به دست ارتش افتاد. پس از آن گروه هاي شبه نظامي باقي مانده در اوراكزئي و وزيرستان شمالي و برخي از سنگرهاي حقاني و گل بهادر مورد هدف قرار گرفتند، به طوري كه مي توان با اطمينان گفت كه فعاليت سازمان هاي شبه نظامي به جز وزيرستان شمالي، فروكش كرد.

وزيرستان جنوبي نيز از نظر حملات تروريستي نسبتاً آرام بود، اما عمليات هاي انتحاري و تروريستي در مناطق ديگر مشاهده شد. به عنوان مثال يك حمله انتحاري به پست بازرسي ارتش به تلافي اقدامات صورت گرفت.

Ø     عمليات ارتش در كراچي:

در طول يكسال گذشته شهر كراچي به عنوان بزرگترين شهر اقتصادي پاكستان آبستن حوادث تروريستي متعددي بود كه طي آنها هزاران نفر از شهروندان اين شهر قرباني جنايت ترويست ها و گروه هاي غيرقانوني شدند. با اين حال دولت مركزي (فدرال) اسلام آباد از اواسط اين سال عمليات ضد تروريستي در شهر كراچي انجام داده و اين روند تاكنون ادامه دارد.

در ماه سپتامبر دولت فدرال به پليس و نيروهاي امنيتي سند دستور داد تا يكسري از عمليات هاي هدفمند را بر عليه قاتلان مردم بي گناه،‌ اخاذان و آدم ربايان و ديگر عناصر جنايي در كراچي آغاز كنند. در نتيجه عمليات كراچي،‌ كاهش قابل توجه در جرائم بوجود آمد. به گفته پليس سند در حدود 40800مورد جرائم مختلف در طول سال 2013 گزارش شده است. در پايان عمليات هاي پليس در كراچي،‌ 2784 نفر بازداشت شدند و 5628 قبضه سلاح كشف شد.

در سال 2013،‌ 172 نيروي پليس و 19 نيروي امنيتي توسط جنايتكاران كشته شدند، در حالي كه تروريست ها، 125 مامور امنيتي را در برخوردهاي مختلف كشتند.

Ø     عمليات ارتش در بلوچستان:

در عمليات هاي ارتش در سال 2013،‌ نيروهاي سپاه مرزي و امنيتي در تلاش هاي خود موفق شدند بسياري از فعاليت هاي تروريستي را خنثي كنند و بيش از 100 تن مواد منفجره را در كويته كشف و توقيف كنند.

در ادامه پاكسازي هاي ارتش،‌ دو كارگاه ساخت بمب،‌ 480 نارنجك دستي،‌ 2524 كيلوگرم مواد منفجره،‌ جليقه هاي انتحاري،‌ 23 موشك دستي،‌ بمب هاي دست ساز و ديگر سلاح و مهمات كشف و ضبط شد.

Ø     حملات هواپيماهاي بدون سرنشين:

كاهش قابل توجهي در حملات هواپيماهاي بدون سرنشين در سال 2013 مشاهده شد. در مجموع 24 حمله صورت گرفت و 158 نفر كشته و 29 تن ديگر مجروح شدند. در اين سال،‌ حملات هواپيماهاي بدون سرنشين نسبتاً‌ دقيق بود و برخي اهداف مهم و خاص مورد هدف قرار گرفت.

در حمله اي،‌ مولوي نظير از رهبران تحريك طالبان به همراه 10 تن از همكاران خود در وزيرستان جنوبي كشته شدند.

در حمله ديگر،‌ رئيس تحريك طالبان حكيم الله محسود به همراه پنج تن ديگر از جمله عدالله بهار محسود و طارق محسود كه از فرماندهان كليدي و  مشاوران نزديك رئيس تحريك طالبان شناخته مي شدند، در وزيرستان شمالي كشته شدند.

Ø     درگيري در مرزهاي پاكستان:

بر اساس گزارش منتشره شده توسط مطالعات صلح پاكستان در سال 2013،‌ پاكستان در حدود 103 درگيري مرزي با هند، افغانستان و ايران داشته است. اكثر اين درگيري ها در امتداد مرز هند بود. 26 درگيري در مرز با افغانستان و 9 درگيري نيز در مرز با ايران گزارش شده است. همچنين دست كم 59 غير نظامي پاكستان و پرسنل امنيتي جان خود را در اين حوادث از دست داده اند.

Ø     انتصاب رئيس جديد ديوان عالي پاكستان

در ماه دسامبر 2013 نيز قاضي “افتخار محمد چودري” رييس ديوان عالي (قوه قضاييه) پاكستان كه در سال 2012 “سيد يوسف رضا گيلاني” نخست وزير وقت اين كشور به دليل بي اعتنايي به حكم دادگاه به منظور پيگيري پرونده هاي پولشويي “آصف علي زرداري” رئيس جمهوري سابق پاكستان را بركنار كرده بود، پس از هشت سال فعاليت از مقام خود بازنشسته شد.

پس از آن “تصدق حسين جيلاني” قاضي ارشد ديوان عالي پاكستان؛ بعنوان رئيس جديد قوه قضاييه اين كشور انتخاب شد.

به عقيده تحليلگران و كارشناس امور امنيتي پاكستان؛ درصورتي كه دولت اين كشور نتواند دستورالعمل موثري براي گفت وگو با شبه نظاميان را بيابد، بايد گفت كه سال جديد ميلادي2014 نيز براي پاكستان سال دشواري خواهد بود.

مهمترين تحولات اجتماعي و اقتصادي پاكستان

شبه نظاميان طالبان با حملات متعدد در مناطق مختلف پاكستان از جمله مناطق قبايلي در شمال غرب اين كشور؛ نيروهاي امنيتي، مسئولان دولتي و غيرنظاميان بي گناه را مورد هدف قرار داده و باعث شدند تا مشكلات اقتصادي و چالش هاي سياسي پاكستان افزايش يابد.

سال 2012 يك سال فاجعه آميز براي اقتصاد پاكستان بود و در آغاز سال 2013 ،‌ اين كشور در آستانه ورشكستگي قرار گرفت، اما پس از انتقال دموكراتيك قدرت، برخي از گام هاي مثبت از سوي دولت جديد نواز شريف براي پشتيباني از اقتصاد پاكستان صورت گرفت.

اقتصاد پاكستان عميقاً ‌به صنايع وابسته است و نخست وزير جديد نيز براي حل و فصل اين موضوع برخي نيروگاه هاي جديد را در حال توسعه دادن است و در اولين سفر خارجي خود به چين نشان داد كه به دنبال تعامل و تجارت در حوزه انرژي با اين كشور است.

بازار بورس كراچي نيز شاهد برخي از نشانه هاي مثبت شاخص معيار از شاخص 250هزار در آغاز دسامبر بود. همچنين نرخ تورم در پايان سال 2013 در دولت نواز شريف افزايش يافت و در سال 2014 به رشد خود ادامه داد به طوري كه برخي احزاب سياسي و مذهبي همچون تحريك انصاف،‌ حزب مردم و جماعت اسلامي به آن واكنش نشان دادند.

Ø     دريافت وام از بانك جهاني

مردم پاكستان در سالي كه سپري كردند، با شرايط نه چندان مساعد اقتصادي و معيشتي مواجه بودند، به نحوي كه دولت اين كشور در ماه سپتامبر مجبور شد تا براي بهبود وضعيت اقتصادي پاكستان اقدام به دريافت بيش از شش ميليارد دلار وام از صندوق بين المللي پول (IMF) كند. روپيه، ارز رايج پاكستان نيز با كاهش ارزش زيادي در اين سال مواجه شده و در ماه دسامبر نيز ارزش يك دلار نزديك به 110 روپيه در بازارهاي اين كشور رد و بدل شد.

Ø     بحران انرژي پاكستان

بحران شديد انرژي نيز مانند سالهاي گذشته در پاكستان؛ اين كشور را با مشكلات عديده اي مواجه ساخت. در سال 2013 پاكستاني ها در مناطق شهري به ويژه در فصل تابستان با 12 ساعت ( به بالا ) قطعي برق روبرو بوده و اين ميزان در مناطق دور و روستايي بيشتر از 18 ساعت مشاهده شد.

قطعي زياد برق در روز بويژه در فصل گرما باعث شد تا ضمن تعطيلي بسياري از كارخانجات و صنايع در ايالت مختلف پاكستان , مردم با مشكلات زيادي دست و پنجه نرم كنند و ضمن افزايش تعداد بيكاران در اين كشور, هواي گرم باعث بروز بيماري هاي خاصي از جمله عفوني در اين كشور شد كه صدمات زيادي به مردم وارد آورد و قرباني زيادي نيز گرفت.

كمبود و قطع گاز و “سي ان جي” باعث توقف كاروان خودروهاي عمومي در شهرها و كندي اياب و ذهاب شهروندان در بسياري از شهرها شد و نبود سوخت، نه تنها جايگاه داران را با مشكلاتي روبرو ساخت، بلكه مردم نيز از اين موضوع رنج فراوان بردند.

حتي در فصل زمستان دولت پاكستان براي پاسخگويي به نياز مردم و ارائه سوخت “سي ان جي” براي وسايل نقليه عمومي مجبور شد تا ساعاتي  (8 تا 10 ساعت در روز) اقدام به قطع گاز خانگي در بسياري شهرهاي اين كشور كند.

Ø     رويدادهاي طبيعي

در ماه سپتامبر وقوع چندين زمين لرزه در مناطق مختلف ايالت بلوچستان در جنوب غربي پاكستان كه بزرگترين آن به قدرت 7.7 مقياس امواج دروني زمين (ريشتر) بيش از 852 نفر كشته و هزاران نفر را مصدوم و تحت تاثير قرار داد.

حملات تروريستي در پاكستان

Ø     حملات تروريستي عليه شيعيان

در ماههاي ژانويه و فوريه سال 2013 ، طي دو اقدام جداگانه تروريستي بمبگذاري در مناطق شيعه نشين اعضاي جامعه هزاره در شهر كويته، بيش از 200 تن كشته و دست كم 350 نفر مجروح شدند.

با اين وجود؛ انفجارهاي انتحاري، قتل هاي هدفمند و ترور شخصيت هاي شيعي در سالي كه پاكستان پشت سر گذاشت، بار ديگر لزوم برخورد با سلفي هايي را كه در پي ايجاد و تقويت شكاف مذهبي ميان شيعيان و اهل سنت هستند، گوشزد مي كند.

در ماه مارس انفجار مرگبار بمب در يك محله شيعه نشين در شهر بندري كراچي مركز ايالت سند در جنوب پاكستان، منجر به جان باختن 48 نفر از مجروح شدن 70 تن ديگر شد.

در ماه خرداد؛ براثر حمله انتحاري ديگر به امامبارگاه شيعيان در منطقه “گلشن كالوني” شهر كراچي، 15 نفر از شيعيان كشته و 25 تن ديگر زخمي شدند.

در 23 ژوئن (دوم تير)، 11 نفر شامل 10 گردشگر خارجي و يك راهنماي پاكستاني در منطقه ديامر در نزديكي كوههاي نانگاپربت در مناطق شمالي ايالت گلگيت – بلتستان مورد حمله گروهي از مهاجمان ناشناس قرار گرفته و كشته شدند. شاخه “جنود حفصه” زيرمجموعه گروه تحريك طالبان پاكستان مسئوليت اين حمله تروريستي را به عهده گرفت.

در همين ماه بمب گذاري انتحاري گروه تروريستي لشكر جهنگوي عليه حسينيه شيعيان در محله شيعه نشين علي آباد شهر كويته مركز ايالت بلوچستان پاكستان 30 كشته و بيش از 70 مجروح برجاي گذاشت. در ماه نوامبر 2013؛ درگيري اشرار و تيراندازي افراد ناشناس در مراسم مذهبي شيعيان (در روز عاشورا) در شهر راولپندي 11 كشته و 78 نفر زخمي برجاي گذاشت. در همين ماه انفجار بمب توسط گروه تحريك طالبان در محله شيعه نشين “انچولي” در شهر كراچي نيز منجر به جان باختن هفت نفر و مجروح شدن 40 تن ديگر شد.

Ø     اقدامات تروريستي در زمان انتخابات عمومي پاكستان

تجمعات و گردهمايي هاي سياسي احزاب پاكستاني قبل و بعد از برگزاري انتخابات عمومي اين كشور در روز 11 ماه مه و حتي در روز برگزاري انتخابات نيز هدف حملات تروريستي از سوي شبه نظاميان و ساير گروههاي افراطي قرار گرفت كه بيش از ده ها نفر از جمله نامزدهاي انتخاباتي و مسوولان ارشد احزاب سياسي در اين حوادث كشته شدند.

در ماه آوريل (فروردين)؛ انفجار بمب در تجمع هواداران و فعالان سياسي حزب ملي عوام (ANP)  در منطقه اورنگي شهر كراچي 11 كشته و 45 نفر را مجروح كرد. در همين ماه؛ انفجار انتحاري در خيابان دانشگاه شهر پيشاور پاكستان جان 10 نفر از جمله دو ديپلمات كنسولگري افغانستان و يك روزنامه نگار را گرفت. در اين اقدام تروريستي 60 نفر نيز مجروح شدند.

انفجار تروريستي در تجمع سياسي حزب جمعيت علماي اسلام شاخه فضل در منطقه قبيله اي كرم در شمال غرب پاكستان نيز 23 كشته و بيش از 70 تن مجروح برجاي گذاشت.

در ماه مي اواخر ارديبهشت؛ دو انفجار جداگانه در مساجد عليه شركت كنندگان در مراسم نماز جمعه در شهر مالاكند ايالت خيبرپختونخواي پاكستان، منجر به جان باختن 21 نمازگزار شده و 120 تن ديگر را مجروح كرد.

در همين ماه “ولي الرحمان” نفر دوم گروه تحريك طالبان پاكستان به همراه پنج نفر ديگر از شبه نظاميان در حمله موشكي هواپيماهاي بدون سرنشين آمريكا به روستاي “چشمه” در نزديكي شهر “ميرانشاه” مركز منطقه قبيله اي وزيرستان شمالي پاكستان كشته شدند.

در ماه ژوئن (خرداد)؛ حمله تروريستي شبه نظاميان لشكر جهنگوي به اتوبوس دانشجويان دختر دانشگاه “سردار بهادر خان” در شهر كويته مركز ايالت بلوچستان در جنوب غربي پاكستان كه اكثريت آنان به جامعه هزاره(شيعيان) تعلق داشتند و متعاقب آن تيراندازي مهاجمان ناشناس به مجتمع پزشكي “بولان” اين شهر، 24 كشته و بيش از 27 تن مجروح شدند.

بمب گذاري انتحاري در همين ماه در يك مراسم تشيع جنازه در منطقه “شيرگره” شهر “مردان” در ايالت خيبر پاكستان 35 نفر از جمله “عمران مهمند” نماينده مجلس ايالتي وابسته به حزب تحريك انصاف كشته و 57 تن بشدت مجروح شدند.

در 24 ژوئيه (دوم مرداد) حمله شبه نظاميان تحريك طالبان پاكستان به زندان مركزي “ديره اسماعيل خان” از شهرهاي ايالت خيبرپختونخوا در شمال غرب اين كشور منجر به كشته شدن 24 تن از جمله 12 افسر پليس، پنج تروريست، چهار زنداني و سه غيرنظامي ديگر شد.

در پنجم مرداد 1392؛ دو اقدام انتحاري توسط گروه تحريك طالبان پاكستان در منطقه شيعه نشين شهر “پاراچنار” مركز منطقه قبيله اي كرم در شمال غرب پاكستان 57 كشته و بيش از 200 تن مجروح برجاي گذاشت.

Ø     حملات تروريستي عليه اقليت هاي مذهبي

در سالي كه گذشت اقليت هاي مذهبي پاكستان نيز از عمليات هاي ضد انساني طالبان درامان نماندند. برخي از كليساهاي مسيحيان و مناطق مسكوني آنان در شمال غرب و ايالت پنجاب توسط اشرار به آتش كشيده شده و در تلخ ترين اين حوادث؛ دو حمله انتحاري روز اول مهر (23 سپتامبر) در آيين مذهبي مسيحيان در كليساي قديمي منطقه قصه خواني شهر پيشاور 83 نفر كشته و 145 تن نيز مجروح شدند.

به نظر مي رسد حملات تروريستي اخير عليه فرق مذهبي و اقليت ها از اين رو مهم است كه نشانگر دست هاي پشت پرده براي برهم زدن آرامش در پاكستان مي باشد. از سوي ديگر شبه قاره هند به ويژه به دليل اختلافات موجود ميان پاكستان و هند، همواره شاهد تنش و درگيري بوده است.

Ø     گزارش مركز نظارت بر درگيري و خشونت در پاكستان

اقدامات تروريستي انتحاري در طول سال 2013 ميلادي در پاكستان با شدت بيشتري نسبت به سال هاي گذشته ادامه يافت. به طوري كه تعداد قابل ملاحظه اي از شهروندان و نيروهاي امنيتي پاكستان بر اثر اين نوع حملات تروريستي كشته شدند. اين اقدامات اجازه نداده است شهروندان اين كشور امنيت و آرامش را احساس كنند.

در اين گزارش به نقل از آمار “مركز نظارت بر درگيري و خشونت در پاكستان”، آمده است: براساس آمارهاي رسمي، دست كم 1532 تن در 324 انفجار بمب از جمله 39 انفجار انتحاري در سال 2013 در پاكستان كشته شدند. همچنين در اين انفجارها و بمب گذاري ها 4094 نفر ديگر مجروح شدند.

مقامات پاكستان اعلام كردند كه در 39 حمله انتحاري رخ داده 764 تن كشته و 1612 تن ديگر نيز در مناطق مختلف پاكستان طي سال گذشته ميلادي كشته شدند.

اين در حالي است كه تروريست ها در پاكستان طي شش ماه اول سال 2013، 26 حمله انتحاري انجام دادند كه يك حمله در ماه ژانويه، چهار حمله در فوريه، شش حمله در مارس، شش حمله در ماه آوريل، چهار حمله در ماه مه، پنج حمله در ماه ژوئن بود. در اين حملات 517 تن كشته و 965 تن ديگر مجروح شدند.

بر اساس اين گزارش، شمار تمامي تلفات در سال 2013 در مقايسه با سال 2012 در پاكستان حدود 53 درصد افزايش يافت. در سال 2012 در انفجارها و بمبگذاري هاي پاكستان حدود 1007 تن در 395 بمب گذاري و انفجار كشته شدند.

سال 2013 همچنين دومين سال وخيم در مورد خشونت ها در تاريخ اين كشور پس از سال 2010 محسوب مي شود. جايي كه در سال 2010 حدود 1547 تن در خشونت ها و انفجارهاي مختلف سراسر اين كشور كشته شدند.

بر اين اساس ، در مورد شمار كشته ها اولين ماه سال 2013 مرگبارترين ماه بود، زمانيكه 199 تن جان خود را در خشونت هاي اين كشور از دست دادند و 380 تن ديگر نيز زخمي شدند.

دو حمله خونين سال 2013 در پاكستان در منطقه كويته رخ داد. اولين حمله در 10 ژانويه زمانيكه يك حمله انتحاري منجر به كشته شدن 106 تن شد، رخ داد.

دومين حادثه خونين در دومين ماه سال 2013 رخ داد، زماني كه يك عامل انتحاري خود را در يك بازار شلوغ منفجر كرد كه به دنبال اين حادثه 89 تن كشته و 170 تن ديگر زخمي شدند. در يكي ديگر از حملات تروريستي سال 2013 كه 22 سپتامبر رخ داد، دو عامل انتحاري يك كليسا در منطقه پيشاور را هدف قرار دادند كه اين حمله 85 كشته و 145 زخمي بر جاي گذاشت.

بر اساس اين گزارش، در هشتم اوت نيز يك عامل انتحاري عضو طالبان پاكستان به مسجدي در كويته حمله كرد كه 39 كشته برجاي گذاشت.

آمارها نشان مي دهد كه تروريست ها در پاكستان حدود 324 بمب گذاري و حمله به 317 هدف انجام دادند كه در اين ميان يكهزار و 330 غيرنظامي كشته شدند.

از جمله ديگر اهداف شبه نظاميان در حملاتشان در سال 2013 در پاكستان، سياستمداران اين كشور بوده است. براي نمونه يك عامل انتحاري يكي از مقامات محلي در منطقه خيبر اين كشور در اكتبر گذشته مورد هدف قرار گرفت.

روابط خارجي پاكستان در سال 2013

Ø     روابط پاكستان و ايران

روابط دوجانبه جمهوري اسلامي ايران و پاكستان در سال 2013 رويكرد تقويتي داشته و با تبادل هياتهاي عالي ميان دو كشور همراه بوده است.

پاكستان در سال 2013 ميزبان نشستهاي مهم سياسي منطقه اي و بين المللي فراواني بود كه مهمترين آنها را مي توان برگزاري نشست وزراي خارجه سازمان كشورهاي در حال توسعه – دي هشت – با حضور “محمدجواد ظريف”وزير امور خارجه ايران و همايش بين المجالس آسيايي با شركت نايب رييس و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي ايران ؛ برشمرد.

در زمينه برگزاري نشستهاي همكاري و ارتقاي سطح روابط دوجانبه، اسلام آباد در سال 2013 بيشترين نشست ها را با مقام هاي كشورمان برگزار كرد و بارها دولتمردان اين كشور به نياز به ارتقاي روابط با جمهوري اسلامي ايران در زمينه هاي مختلف، بويژه سياسي و انرژي اعتراف كردند.

روز 28 آذر (19 دسامبر) “محمد جواد ظريف” وزير امور خارجه كشورمان در راس هيات بلند پايه سياسي و اقتصادي براي شركت در شانزدهمين اجلاس شوراي وزيران امور خارجه سازمان اقتصادي كشورهاي اسلامي در حال توسعه موسوم به دي هشت وارد اسلام آباد شد و با نواز شريف نخست وزير و سرتاج عزيز مشاور ارشد نخست وزير در امنيت ملي و امور خارجي پاكستان ديدار و گفت وگو كرد.

در 11 شهريور و 26 آذر (دوم سپتامبر و 17دسامبر) نيز به ترتيب نشست 33 و 34 كميسيون سازمان دي هشت با شركت نمايندگان اين سازمان اقتصادي ازجمله حضور فعال هيات جمهوري اسلامي ايران به رياست سيد علي محمد موسوي دبير كل ايراني دي هشت در وزارت امور خارجه پاكستان در اسلام آباد برگزار شد.

در اوايل ماه آذر، هيات پارلماني ايران به رياست حجت الاسلام سيد محمد حسن ابوترابي فرد نايب رييس مجلس شوراي اسلامي جهت شركت در اجلاس مجمع مجالس آسيايي وارد اسلام آباد شده و به صورت فعال در نشستهاي كليدي اين مجمع شركت كرد.

نايب رييس مجلس ايران در حاشيه اجلاس، با سناتور سيد مشاهد حسين رييس كميسيون امور دفاعي مجلس سناي پاكستان، رييس مجلس سوريه، همتايان خود در كره شمالي و كويت ديدار و درباره موضوعات دوجانبه بحث و تبادل نظر كرد.

29 آبان (ماه نوامبر) ابراهيم رحيم پور معاون وزير امور خارجه ايران در امور آسيا و اقيانوس آرام به اسلام آباد سفر كرد و در ديدار با سرتاج عزيز مشاورارشد نخست وزير پاكستان در امنيت ملي، امور خارجي، چودري نثار علي خان وزير كشور و جليل عباس جيلاني قائم مقام وقت وزارت امور خارجه پاكستان درباره همكاريهاي امنيتي به ويژه رسيدگي به پرونده حادثه تروريستي سراوان گفت وگو كرد.

اواخر بهمن سال گذشته (11 فوريه2013) علي لاريجاني رييس مجلس كشورمان در راس يك هيات عالي رتبه سياسي و پارلماني به منظور شركت روساي مجلس كشورهاي عضو سازمان همكاري اقتصادي به ميزباني دولت پاكستان، به اسلام آباد سفر كرد.

وي همچنين با سفر به شهر لاهور مركز ايالت پنجاب در شرق پاكستان، با آصف علي زرداري رييس جمهوري وقت اين كشور ديدار و درباره روابط دوجانبه تبادل نظر كرد.

در اوايل ماه فوريه  (بهمن ماه گذشته) نيز علي اكبر ولايتي مشاور مقام معظم رهبري در امور بين الملل سفر رسمي به پاكستان انجام داده و ضمن ديدار با آصف علي زرداري رييس جمهوري وقت، با بسياري از شخصيتهاي سياسي و مذهبي اين كشور از جمله رهبران ارشد شيعيان پاكستان ديدار كرد.

وي با سفر به شهرهاي لاهور، كراچي و كويته، به ترتيب مراكز ايالات پنجاب، سند و بلوچستان با سروزيران اين ايالات نيز ديدار كرد.

ولايتي ضمن سفر به شهر كويته پيام تسليت حضرت آيت الله خامنه اي رهبر معظم انقلاب اسلامي ايران را به جامعه هزاره (شيعيان) اين شهر نسبت كشته و زخمي شدن بيش از 200 نفر از شهروندان بي گناه در بمب گذاري هاي انتحاري اوايل سال 2013 در شهر كويته، ارائه كرد.

در 12 مرداد (سوم ماه اوت) آصف علي زرداري رييس جمهوري وقت پاكستان براي شركت در مراسم تحليف حجت الاسلام و المسلمين حسن روحاني رييس جمهوري منتخب ايران به تهران سفر كرد.

در آذرماه گذشته سرتاج عزيز مشاور ارشد نخست وزير پاكستان در امنيت ملي و امور خارجه به منظور شركت در نشست وزراي خارجه سازمان اكو به ميزباني كشورمان به تهران سفر كرد. در همين ماه شاهد خاقان عباسي وزير نفت و منابع طبيعي پاكستان نيز براي ديدار با همتاي ايراني خود از تهران بازديد كرد.

حزب مردم پاكستان به رياست جمهوري آصف علي زرداري در طول فعاليت پنج ساله خود؛ قرارداد نهايي انتقال گاز از ايران به اين كشور را امضا كرده و مصمم شد تا با اجراي اين طرح بزرگ به بحران طولاني مدت كمبود انرژي در پاكستان پايان دهد.

در اوايل ماه مارس سال 2013 ( اسفند ماه ) نيز مراسم ويژه اي با حضور روساي جمهوري سابق ايران و پاكستان در منطقه چابهار برگزار و طرح عملياتي انتقال گاز كشورمان به پاكستان افتتاح شد.

كارشناسان امور اقتصادي پاكستان تاكيد مي كنند كه دولت فعلي اين كشور بايد اقدامات لازم به منظور پيشبرد و تكميل طرح انتقال گاز از ايران را انجام دهند، زيرا اين طرح براي چرخه صنعت و انرژي پاكستان بسيار حائز اهميت تلقي مي شود، با اين حال ادامه همكاري ها در پروژه “آي پي” تحت فشار آمريكا در هاله اي از ابهام است و مقامات ايران و پاكستان در حال رايزني براي پيدا كردن راه حلي در ادامه همكاريها هستند.

Ø     روابط پاكستان و چين

موسسه مطالعاتي پاكستان و چين در گزارش سالانه خود اعلام كرد كه در سال 2013 تلاش هاي بسياري براي افزايش سطح روابط پاكستان و چين مشاهده شد و البته دستاوردها، گسترش روابط و پيشرفت هايي در اين خصوص حاصل گرديد و دو كشور برنامه هاي استراتژيك و بلند مدتي را در نظر گرفته اند.

 پس از ديد و بازديد مقامات ارشد دو كشور در سال گذشته،‌ برجسته ترين تصميم تاريخي بين پاكستان و چين حاصل و يك كريدور اقتصادي تشكيل شد. در سال 2013  افزايش تجارت دو جانبه به بيش 12 ميليارد دلار رسيد و عمليات ساخت و توسعه بندر گوادر توسط شركت هاي چيني با سرعت بيشتري ادامه پيدا كرد و در نهايت به بهره برداري رسيد.

همچنين بيش از 50 هزار پاكستاني به چين مسافرت توريستي داشتند و نمايندگان مجلس و اتاق هاي بازرگاني و فكر دو كشور تعاملي سازنده و راهبردي را برقرار كردند.

اين موسسه همچنين برنامه ريزي هايي براي سال 2014 در نظر گرفته است. در حوزه ارتباط مردمي و بين فرهنگي پروژه كتاب دوستي پاكستان و چين،‌ نخستين سفرنامه به زبان اردو در سين كيانگ،‌ كلاس هاي آموزشي آنلاين به زبان چيني،‌ اعزام 1000 معلم چيني به پاكستان،‌ ساخت يك مركز فرهنگي چين در پاكستان، تشكيل شوراي كسب و كار و تجارت بين دو كشور را در دستور كار خود قرار داده است.

در گزارشي ديگر آمده است كه همكاري هاي استراتژيك پكن و اسلام آباد در سال 2013، منجربه توليد ثروت و ايجاد فرصت هاي سرمايه گذاري گسترده و تحقق بخشيدن به روياهاي مشترك اين دو كشور آسيايي شده است. در برآوردهايي از همكاري هاي پاكستان و چين در سال 2013،‌ به عنوان سالي مملو از دستاوردها شناخته شد. توسعه اقتصادي در پاكستان از جمله با سرمايه گذاري چين در پروژه كريدور اقتصادي و بخش انرژي قوت گرفت و ادامه همكاري ها در سال 2014 در بخش زيرساخت ها،‌ انرژي، تكنولوژي هسته اي و پروژه ساخت بزرگراه قره قروم و اتصال بندر گوادر به شرق چين در نظر گرفته شده است.

همچنين چين در نظر دارد تا همكاري هاي دفاعي و نظامي خود را با پاكستان افزايش داده و در زمينه صنايع دريايي و هوايي فعاليت مشترك داشته باشند. ساخت و توليد مشترك هواپيماي نظامي جت F_17 از جمله همكاري نظامي دو كشور است. چين از مبارزه پاكستان با پديده تروريسم حمايت كرده و آمادگي خود را براي هرگونه كمك و پشتيباني اعلام كرده است.

برخي كارشناسان معتقدند كه روابط چين و پاكستان در حال حاضر بسيار راهبردي تر از روابط آمريكا با پاكستان است. اين كارشناسان سياست هاي سنگين دولت باراك اوباما را عامل ايجاد اين شكاف مي دانند. آمريكا در حال حاضر از گسترش روابط چين و پاكستان نگران است و نوعي تجارت هاي بين المللي در منطقه آسيا با محوريت چين جريان دارد، به نحوي كه چين شاهرگ اقتصادي معرفي مي شود.

كارشناسان در ادامه مي گويند: پروژه كريدور اقتصادي چين و پاكستان و اتصال بخش دريايي و زميني دو كشور باعث خواهد شد تا توان تجاري،  نظامي و عملياتي چين در بخش دريايي در گوادر افزايش يافته و حوزه نفوذ چين و پاكستان بر محور استراتژيك تنگه هرمز،‌ خليج فارس و درياي عرب بالقوه شود. همچنين ارتباط غرب چين با آسيا غربي و شرق ميانه بوجود آمده و لينك هاي ارتباطي خطوط راه آهن و بزرگراه ها به خليج فارس ايجاد مي شود.

Ø     روابط پاكستان و هند

در سال 2013 هيچ تغييري در روابط پاكستان و هند بوجود نيامد و روابط ميان دو كشور در مرزهاي مشترك به درگيري گذشت.

تشديد تنشها ميان پاكستان و هند از اوايل سال 2013 آغاز شد، به نحوي كه نيروهاي مرزي دو كشور در امتداد خط كنترل منطقه مرزي تحت مناقشه كشمير اقدام به تيراندازي و تبادل آتش كردند. تداوم اين آتشباري ها كه به نقل از مقامات نظامي پاكستان؛ بيشتر از سوي طرف هندي انجام مي شد تهديدي براي پيروي از قرارداد آتش بس ميان پاكستان و هند كه در سال 2003 ميان دو كشور امضا شد، بشمار مي رود.

پاكستان و هند در سال 2003 قرارداد آتش بس امضا كردند، اما با اين حال نيروهاي نظامي دو كشور بطور معمول بسوي يكديگر شليك و آتش باري داشته كه باعث افزايش تنش ميان دو كشور شده است. در تازه ترين تحولات براي جلوگيري از اين حوادث مي توان به ديدار اخير مديران كل عمليات نظامي ارتشهاي پاكستان و هند اشاره كرد كه دو طرف به منظور يافتن راهكارهاي اجراي آتش بس دوجانبه در امتداد خط كنترل مرزي در منطقه مورد مناقشه كشمير توافق كردند.

با اين حال در برهه هايي از سال 2013،‌ روابط بين دو كشور متشنج شد، با اين وجود دولت نواز شريف به بهبود روابط دوجانبه تاكيد كرد. در ادامه اين تلاش ها و با پاسخ مثبت هند،‌ نخست وزيران دو كشور در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل متحد در سپتامبر 2013 با يكديگر ملاقات كردند.

اگرچه اين نشست، چندان تغييري در روابط دوجانبه هند و پاكستان بوجود نياورد،‌ اما از آن به عنوان گام مثبتي در روابط اين دو قدرت هسته اي در سال 2013 ياد مي شود.

مسئله كشمير نيز كه به موضوع حل نشده در طول 65 سال گذشته بين پاكستان و هند باقي مانده است،‌ در اين سال نيز به نتيجه اي نرسيد و مناقشات همچنان ادامه دارد. مرز ميان دو كشور در كشمير كه توسط هند و پاكستان كنترل مي شود،‌ همچنان تنش اصلي بين آنهاست.

نواز شريف در بيانه خود در سازمان ملل متحد درباره مناقشه كشمير گفت: ما ايمان داريم كه نقش سازمان ملل در حل مناقشه كشمير بسيار مهم است و اين موضوع پس از نزديك به هفت دهه، هنوز حل نشده است.

Ø     روابط پاكستان و ايالات متحده:

از آنجا كه نيروهاي آمريكايي و ناتو در سال 2001 وارد افغانستان و سپس پاكستان شدند و همكاري هايي براي مبارزه با تروريسم تشكيل دادند، اما هر دو كشور به يكديگر بي اعتماد هستند و در موارد مختلف آن را نشان داده اند.

در سال 2012 روابط پاكستان و آمريكا به دليل فعاليت ريمود ديويس در پاكستان و كشتن دو شهروند پاكستاني،‌ حمله به ابيت اباد و كشتن اسامه بن لادن،‌ حمله به پست ارتش در سلاله به شدت رو به سردي گراييد و به مدت شش ماه تمام مسيرهاي تداركاتي نيروهاي ناتو در افغانستان از سوي مرزهاي پاكستان بسته شد.

صرف نظر از حملات هواپيماهاي بدون سرنشين آمريكا به پاكستان،‌ روابط ميان دو كشور در سال 2013 بهبود يافت. اما حملات هواپيماها همچنان يك موضوع برجسته و تاثير گذار در روابط اين دو كشور باقي مانده است. به همين علت در سال 2013 شاهد اعتراضات گروه هاي مذهبي و سياسي پاكستان به دولت و ارتش به علت عدم سيدگي به اين موضوع و اتخاذ سياست هاي دوگانه بوده ايم.

احزابي همچون تحريك انصاف پاكستان و جماعت اسلامي با تحصن و بستن مسير تداركاتي نيروهاي ناتو در ايالت خيبرپختونخوا به اين حملات واكنش نشان دادند. در ادامه آن نواز شريف در مجمع سازمان ملل متحد نيز گفت كه جنگ عليه تروريسم بايد در چارچوب قوانين بين المللي حركت كند و استفاده از هواپيماهاي بدون سرنشين در مناطق قبيله اي و مرزي پاكستان، نقض آشكار تماميت ارضي و استقلال پاكستان است و اين حملات هرچه سريعتر بايد متوقف شود.

در سال 2013،‌ نواز شريف با رئيس جمهور آمريكا باراك اوباما ملاقاتي داشت و در اين جلسه،‌ وي بار ديگر موضوع توقف حملات هواپيماهاي بدون سرنشين در پاكستان را عنوان نمود و مورد بحث قرار گرفت. “جان كري” وزير امور خارجه آمريكا نيز در نهم مرداد (31ژوئيه 2013) با هدف بهبود روابط اسلام آباد و واشنگتن سفر رسمي به پاكستان انجام داد و با رهبران ارشد سياسي و نظامي اين كشور نشستهاي دوجانبه اي برگزار كرد.

در ماه اكتبر 2013 نيز نيروهاي آمريكايي دو فرمانده ارشد تحريك طالبان را در افغانستان دستگير كرد. پاكستان همواره در برابر رفت آمد آزادانه اعضاي تحريك طالبان در افغانستان اعتراض كرده بود و نيروهاي امنيتي افغان و ارتش ناتو را متهم به سهل انگاري در دستگيري آنها مي كرد.

برخي از كارشناسان، دستگيري فرماندهان تحريك طالبان پاكستان در افغانستان را نشانه اي از بهبود روابط پاكستان و آمريكا مي دانند. نيروهاي نظامي و امنيتي ايالات متحده “لطيف محسود” و “اكرم الله ترابي” از فرماندهان ارشد تحريك طالبان را در ولايت ننگرهار افغانستان دستگير كردند.

با توجه به اين نيروهاي نظامي ناتو و آمريكا در سال 2014 افغانستان را ترك مي كنند، جاي اين سوال وجود دارد كه آيا حملات هواپيماهاي بدون سرنشين در سال جاري ميلادي ادامه خواهد داشت و يا متوقف مي شود؟ و آيا افغانستان توافقنامه امنيتي دو جانبه را با آمريكا امضا مي كند و يا نه، چون اين توافقنامه به صورت مستقيم با منافع پاكستان اشتراكاتي دارد.

Ø     روابط پاكستان و افغانستان

روابط پاكستان و افغانستان در سال 2012 و نيمه 2013 همچنان درگيرانه و ناآرام دنبال شد. به اين دليل كه هر دو طرف ادعاهايي مبني بر حمايت طرف مقابل از طالبان در خاك خود را دارد. پاكستان نگراني خود را از وجود پناهگاه هاي امن فرماندهان تحريك طالبان به ويژه مولوي فضل الله در افغانستان نشان داد و افغانستان نيز سرويس اطلاعاتي اسلام آباد را متهم به كمك به طالبان افغان در برنامه ريزي در يك سري از حملات به كابل مي داند. حتي ملاقات نواز شريف و حامد كرزي در بروكسل نيز نتوانست تنشهاي بين دو كشور را بكاهد.

اما در ادامه آن،‌ روابط دو كشور در نيمه دوم سال 2013 بهبود يافت. در سفر ماه سپتامبر ( شهريور ) حامد كرزي رييس جمهوري افغانستان به اسلام آباد و متعاقب آن بازديد ماه نوامبر ( آذر ) نواز شريف نخست وزير پاكستان از كابل، باعث شد تا روابط دو كشور در سطح متعادلي قرار گيرد.

به عنوان يك اقدام اعتماد ساز، پاكستان فرمانده طالبان، ملابرادر را در ماه سپتامبر آزاد كرد. سپس نواز شريف در مجمع سازمان ملل بر لزوم صلح در افغانستان و ايجاد روابط دوجانبه دوستانه با كابل تاكيد كرد و وعده داد كه براي تسهيل در مذاكرات صلح ميان دولت افغانستان و طالبان از هيچ كمكي دريغ نكند.

در ادامه روابط دو كشور‌ برخي از رسانه هاي پاكستان خبر از اجازه اسلام‌آباد به كابل براي ديدار نمايندگان دولت افغانستان با ملا برادر در پاكستان، بازگشايي هرچه سريع‌تر دفتر سياسي طالبان در تركيه يا عربستان، گسترش تبادلات تجاري دو كشور تا مرز 5 ميليارد دلار تا سال 2015 و نيز تكميل برخي پروژه‌هاي موجود در حوزه انرژي را دادند. رئيس‌جمهور افغانستان همچنين عنوان كرد كه حاضر است پروژه‌هايي مانند اكتشاف معدن، ساخت راه‌آهن و ساخت جاده را به پاكستان واگذار كند.

با اين حال، برخي رسانه‌هاي پاكستاني مدعي شدند كه توافقات پشت پرده‌اي نيز بين مقامات دو كشور انجام شده است كه از جمله آن مي‌توان به آمادگي كابل براي تحويل ملا فقير محمد از اعضاي ارشد طالبان به اسلام‌آباد و اخراج شبه‌نظاميان مخالف پاكستان از افغانستان اشاره كرد.

همچنين گفته شد كه نواز شريف در اين سفر تلاش كرد كرزي را قانع كند كه با ادامه استقرار پايگاه‌هاي آمريكايي در افغانستان بعد از ترك اين كشور توسط نيروهاي خارجي موافقت كند. برخي منابع نيز اعلام كردند كه كرزي و نواز شريف توافق كردند تا موضوع خط ديورند را پيش نكشند تا اين امر موجب بروز اختلاف بين دو كشور نشود.

Ø     پاكستان در سال جديد ميلادي 2014

عمليات تروريستي و اختلافات مذهبي از عوامل عمده عقب ماندگي اقتصادي پاكستان به شمار مي رود. ثبات سياسي و امنيت اجتماعي از جمله عوامل تاثيرگذار بر افزايش رفاه و كارآمدي دولت ها در كشورهاي مختلف است، اما پاكستان همواره دچار بي ثباتي هاي سياسي بوده است.

اين بي ثباتي ها، اين كشور را در زمره كشورهايي قرار مي دهد كه همواره دوره اي از آرامش نسبي، بي ثباتي و كودتا را طي مي كنند. از اين رهگذر، آنچه اهميت مي يابد ميزان تاثيرگذاري رفتار سياسي مردم در پيدايش ثبات سياسي است.

اصولا ساختار سياسي چنين كشورهايي نيز به بازتوليد بي ثباتي كمك مي كند؛ هر چند اين ساختار سياسي نتيجه ناگزير تنوع مذهبي، قومي و فرقه اي در اين كشورها است، اما درصورت پايبندي به گرايش هاي مردم سالارانه در فرآيند انتخاب حاكمان و بنابراين جلوگيري از ايجاد ديكتاتوري در رفتارهاي آنان، مي توان اميدوار بود كه در كشورهايي نظير پاكستان نيز ثبات مداوم سياسي تحقق يابد.

علاوه بر بي ثباتي سياسي، پاي مسائل امنيتي نيز در ميان است. ناكارآمدي دولت ها در صورتي كه با بي ثباتي سياسي همراه شود، به ناامني اجتماعي مي انجامد. پيامدهاي ناامني اجتماعي نيز دولت ها را زير فشار قرار مي دهد و دولت ها در چنين شرايطي ناگزيرند با اِعمال سخت گيري هايي كه موجب نارضايتي عمومي مي شود، از امكان انجام عمليات تروريستي بكاهند كه در اين صورت نيز فضاي سياسي به سوي بسته شدن پيش مي رود.

با اين حال سال 2013 براي پاكستان با يك نكته مثبت پايان يافت و آن هم شروع يك تغييرات خوب در ساختارهاي سياسي و اجتماعي و توسعه اقتصادي بود. اما بهره برداري از آن بستگي به مديريت دولت جديد و ديگر نهادهاي پاكستان براي ادامه اين روند مثبت در سال 2014 دارد.

برخي از تحليلگران در حال حاضر ادعا مي كنند كه سال 2014 به عنوان سال “ساخت” و يا سال “شكست” براي پاكستان باشد، در صورتي كه دولت جديد و ساير اركان ديگر دموكراسي موفق به همكاري با يكديگر براي ايجاد پاكستاني مرفه شوند.

نخست وزير پاكستان “محمد نواز شريف” در سال جديد ميلادي 2014، قطعاً بر روي حوزه هايي همچون انرژي مورد نياز پاكستان،‌ افراط گرايي و تروريسم،‌ روابط خارجي، موضوعات اقتصادي و تجاري و سرمايه گذاري تمركز كرده و در دستور كار دولت خود قرار داده است. وي بايد در سال جاري ميلادي تصميمات سياسي دشوار داخلي و خارجي را با كمك مشاوران خود بگيرد و اين را به خوبي مي داند كه تحت فشار لابي هاي مختلف نيز قرار خواهد گرفت.

خروج نيروهاي آمريكاي از افغانستان و پيامدهاي آن براي دولت نواز شريف نيز از مهمترين تحولات پيش روي دولت وي مي باشد. در صورت بروز يك جنگ داخلي در افغانستان، براي اثبات برتري جناح هاي مخالف در اين كشور و در نهايت آن عدم ثبات در منطقه و افغانستان،‌ پاكستان را با مشكلات پيچييده اي مواجه مي كند. در حدود دو تا سه ميليون پناهنده افغان به مرزهاي پاكستان روانه مي شوند و با توجه به اقتصاد شكننده و عدم امنيت لازم،‌ خشونت هاي محلي،‌ فرقه اي و قومي و قبيله اي به پاكستان تحميل مي شود.

منافع استراتژيك پاكستان مطمئناً‌ با ايجاد ثبات در افغانستان گره خورده است و اسلام آباد مجبور به ايفاي نقش سازنده در صلح افغانستان است. دستور كاري در جهت صلح منطقه كه توسط نواز شريف در اواخر سال 2013 اعلام شد و مي تواند براي آينده پاكستاني آرام و با ثبات مثمرثمر باشد.

یادداشت
ویدیو
بین الملل
خواندنی
گزارش تصویری
پربازدیدها
آخرین اخبار