بخش : خبر ویژه, یادداشت -+ نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ

زمان انتشار : سه شنبه, 7 ثور , 1395 لینک کوتاه خبر :

اهداف و نتایج سفر رییس جمهور قزاقستان به «تاشکند»

نورسلطان نظربایف

تحلیلگران قرقیز معتقدند «تاشکند» و «آستانه» به طور سنتی من‌حیث 2 رقیب در آسیای مرکزی به شمار می‌روند که سعی دارند رهبری منطقه را به دست گیرند.

مرکز پژوهشی «راه‌حل‌های عاقلانه» در تحلیلی، اهداف و نتایج سفر رسمی «نورسلطان نظربایف» رییس جمهور قزاقستان به «تاشکند» و دیدار با «اسلام کریم‌اف» رییس جمهور ازبکستان را بررسی کرد.

در این تحلیل آمده است: در تاریخ 15 آوریل رؤسای جمهور قزاقستان و ازبکستان در «تاشکند» دیدار کردند.

طبق گزارش‌های رسمی، هر 2 رییس جمهور در مورد روابط خود با گرمی اظهارنظر کردند و جهات اصلی همکاری دوجانبه را در حوزه‌های تجاری، اقتصادی، منابع آبی- انرژی، حمل‌ونقل- لجستیک، فرهنگی و انسان‌دوستانه مورد بررسی قرار دادند.

رقابت سنتی تاشکند و آستانه برای رهبری آسیای مرکزی

در این میان، دیدار مذکور را می‌توان دارای اهمیت عمیق برای همکاری‌ بین کشورهای آسیای مرکزی تلقی کرد.

باید گفت که «تاشکند» و «آستانه» به طور سنتی من‌حیث 2 قطب‌ و 2 رقیب در منطقه به شمار می‌رفتند زیرا هم قزاقستان و هم ازبکستان براساس منافع و امکانات ملی خود، سعی دارند رهبری در منطقه را در دست گیرند اما روش‌های مورد استفاده آن‌ها برای دست پیدا کردن به این جایگاه متفاوت هستند.

ازبکستان برای بدست آوردن رهبری در منطقه از نظر توان نظامی، تکنیکی و انسانی قوی‌تر برخوردار است و قزاقستان بیشتر بر روی استفاده از ابزارهای نرم سیاست خارجی تاکید دارد.

در این بین، روسای جمهور 2 کشور از این موضوع مطلع هستند که روابط دیپلماتیک بین 2 کشور ضامن اجرای پروگرام های آنها در سیاست خارجی است.

به همین خاطر، کریم‌اف و نظربایف معمولا یک بار در طول 2 سال دیدار دارند و با در نظر گرفتن اوضاع منطقه و وضعیت سیاسی فعلی، همکاری‌های دوجانبه را مورد مباحثه قرار می‌دهند.

همچنین گفتنی است که قزاقستان نسبت به ازبکستان در عرصه بین المللی چندین برابر فعال‌تر است و سفر نظربایف به تاشکند آخرین مسیر در سفر انجام شده از طرف وی در ماه آوریل به ایران و ترکیه می‌باشد.

بدیهی است که منافع اقتصادی «آستانه» هدف اصلی این سفرها است زیرا نظربایف به سرمایه‌گذاری‌های خارجی و افزایش تبادل کالا با جامعه جهانی در شرایط بحرانی نیازمند است اما بعد سیاسی هم در این سفرها وجود دارد.

بعد سیاسی در به نمایش گذاشتن چندبرداری و مصلحت‌گرایی سیاست خارجی این کشور مشاهده می‌شود با وجود آنکه مرکز اصلی (یعنی روسیه) جذابیت خود را دارد، هم‌زمان توجه ابرقدرت‌های جهان را به این مسئله جلب می‌کند ‌که آستانه می‎تواند در مقابله امروزی بین کشورهای غرب و روسیه، نقش میانجی‌گر را ایفاء کند و از این فعالیت برای خود اعتباری را کسب کند.

در این میان، ازبکستان علاوه بر همکاری با متحد اصلی خود (یعنی امریکا) به سمت روسیه هم گام‌هایی را برمی‌دارد و همان‌طور که به نظر می‎رسد، تاشکند بیشتر نگران مشکلات داخل منطقه است و چندان تمایلی به مسایل فرا‌منطقوی ندارد.

بهره‌گیری ازبکستان از سیاست خارجی «پاندولی»

خط‌مشی رفتار ازبکستان در عرصه سیاست خارجی نشان دهنده‌ آن است که تاشکند در طی این سال‌ها مشغول تقویت کمربند امنیت خود می‌باشد و طبق معمول، این کشور به دنبال همکاری استراتژیک در سیاست خارجی خود با ابرقدرت‌های جهان است.

سیاست خارجی «پاندولی» ازبکستان شامل حفظ تعادل تاشکند بین چین، امریکا و روسیه می‌باشد و از نگاه دیگر، همان سیاست «پاندولی» مدل سیاست چندبرداری ازبکستان می‎باشد و خیلی هم کارآمد به نظر می‌رسد.

کریم‌اف اهمیت موقعیت این کشور را برای ابرقدرت‌ها درک کرده و سعی دارد با تلاش‌های خود در منطقه تعادل قدرت‌ها را ایجاد کند.

در آخرین بار پیشروی تدریجی روسیه، با چرخش ازبکستان به سمت امریکا مورد تعادل قرار گرفت.

با این وجود، ایالات متحده امریکا گزارش سالانه خود را در مورد حقوق بشر نشر کرد که در آن درج شده است: ازبکستان کشوری مستبد (مانند کره شمالی) می‌باشد، دولت این کشور از ابزارهای شکنجه و خشونت در زندان ها استفاده می‌کند و دموکراسی در آن وجود ندارد.

روسیه پس از این گزارش در اقدامی 95 فیصد از بدهی ازبکستان (یعنی 889 ملیون دالر) را بخشید، این موضوع کاملا روشن است که برای مسکو، تاشکند در شرایط کنونی از اهمیت حیاتی برخوردار می‌باشد.

بازی کردن ازبکستان بین روسیه و امریکا باعث شده است تا این کشور در همگرایی اوراسیایی جایگاه بالایی نداشته باشد این موضوع باعث تقویت قزاقستان در اوراسیا و ایجاد شرایط خوب برای حرکت ازبکستان به سمت کشورهای غربی خواهد شد.

بدین ترتیب و همانطور که ما مشاهده می‌کنیم، تاشکند بجز عمل کردن بر اساس منافع خود، چاره‌ دیگری ندارد.

همسویی دیدگاه‌های تاشکند و آستانه در مسئله منابع آبی

همچنین قزاقستان برای ازبکستان من‌حیث متحد بالقوه‌ای فقط در مسئله آب تلقی می‌شود زیرا قزاقستان هم مانند کشورهایی که در بخش پائین منطقه قرار دارند، بر اساس این موضع رفتار می‌کند.

با این وجود، «آستانه» بازی خود را پیش می‌برد و ابتدا به طور دیپلماتیک اعلام می‎کند که در تحقق یافتن پروژه ساخت نیروگاه برق- آبی در قرقیزستان با علاقه اشتراک می‌کند اما بعدا در چهارچوب دیدار با همتا‌یان ازبک خود، از غیر قابل قبول بودن نقض مقررات حقوق بین‌المللی از طرف کشورهایی که در منطقه بالادست منابع آبی قرار دارند، سخن می‌گوید.

بدین ترتیب، قزاقستان با عدم همکاری در مسئله آب با قرقیزستان عملا از ازبکستان حمایت کرده و در آینده نیز در مقابل از حمایت تاشکند در مسایل مهم منطقه برای خود استفاده می‌کند.

از سوی دیگر، به تعلیق انداختن ساخت نیرگاه برق- آبی در قرقیزستان به نفع قزاقستان نیز می‌باشد زیرا در این مدت «آستانه» می‌تواند برق خود را به بیشکک صادر و در منطقه تعادل را حفظ نموده و روابط کارآمدی با ازبکستان داشته باشد ضمن آنکه اقدامات قزاقستان مورد انتقاد طرف قرقیزستانی قرار نمی‌گیرند.

این اوضاع برای تاشکند در بلندمدت سودمند است چرا که به غیر از حل اتوماتیک مشکلات آبی، ابتکارات همگرایانه را (که اصلا مورد علاقه دولت ازبکستان نیستند) هم بی‌نتیجه می‌گذارد و باعث تبدیل شدن تاشکند به رهبر در منطقه می‌شود.

کریم‌اف و نظربایف، ضمانت امنیت در آسیای مرکزی

در واقع، ازبکستان و قزاقستان ضمانت امنیت در آسیای مرکزی می‌باشند و نقش رهبران این کشورها در این منطقه حائز اهمیت است.

روسای جمهور ازبکستان و قزاقستان در گذشته نیز با ورود به برخی مسایل در منطقه از متشنج شدن اوضاع جلوگیری کرده اند، در زمان درگیری‌های خونین در سال 2010 در جنوب قرقیزستان، این 2 رهبر آسیای مرکزی نقش خود را ایفاء کردند (در پرتوی همکاری آن‌ها، خروج «باقی‌اف» رییس جمهور سابق قرقیزستان از کشور سازماندهی شد، درگیری قومی بین قرقیزها و ازبک‌های جنوب قرقیزستان محدود شد و نیروها‌ی دیگری به این درگیری ها ملحق نشد).

به دلیل آنکه قرقیزستان در منطقه کشوری ضعیف بوده و در سیاست خارجی نیز دارای مشکلات زیادی است، کشورهای منطقه و فرامنطقوی نیز به این کشور با دید متفاوت نگاه می‌کنند.

همانطور که آشکار است، بیشکک به طور یک‌جانبه تفاهم‌نامه همکاری با ایالات متحده امریکا را لغو کرد و پایگاه هوایی این کشور را از حومه پایتخت بیرون راند.

بعید به نظر می‌‍رسد که واشنگتن بتواند با این حرکت سیاسی قرقیزستان کنار بیاید زیرا می‌داند که در پشت‌پرده این تصمیم مسکو قرار دارد.

بدون شک، از طرف امریکا اقدمات تلافی‌جویانه اتخاذ می‌شود و کشورهای منطقه و خود روسیه باید از آن جلوگیری کنند.

در حال حاضر واشنگتن با استفاده از سیاست تحریمی، وضعیت روسیه را در عرصه بین‌المللی تضعیف کرد و از ابزارهای تأثیرگذاری بیشتری برخوردار است.

قبلا، «هیلاری کلینتون» وزیر امور خارجه سابق امریکا در سال 2012 اعلام کرده بود که واشنگتن به هر طریق ممکن در راه تقویت مواضع‌ روسیه در آسیای مرکزی و تلاش‌ها برای ایجاد اتحادیه شوروی جدید در فضای اوراسیایی، موانع ایجاد خواهد کرد.

نقش دو قدرت غرب در شرق در منطقه آسیای مرکزی سالها ادامه داشته و یکی از کشورهای مورد اهمیت دو طرف قرقیزستان می‌باشد.

نزدیک شدن واشنگتن به ترکمنستان و ازبکستان برای ضربه به پکن و مسکو

ترکمنستان بر اساس دلایل زیر متحد سیاسی اصلی منطقوی ازبکستان می‌باشد: تکیه بر روی قدرت نظامی در سیاست داخلی، فروش انرژی‌ محور اقتصاد، مبارزه با اسلامی‌سازی کشور، موقعیت جغرافیایی، داشتن نظر واحد نسبت به منابع آبی منطقه، همجواری با افغانستان و غیره.

به نظر می‌رسد که ترکمنستان، ازبکستان و امریکا به همدیگر نزدیک می‌شوند و در اولین مرحله همکاری‌های خود را در حوزه نظامیتقویت خواهند کرد.

در تاریخ 9 آوریل سال 2016 میلادی «دانیائل رازنبلوم» معاون دستیار وزیر امور خارجه امریکا در دیدار با «عبدالله عزیز کامل‎اف» وزیر امور خارجه ازبکستان از این کشور خواست تا به مبارزه با داعش بپیوندد.

همزمان نیز از طرف واشنگتن چنین پیشنهادی به «عشق‌آباد» داده شده بود و از متخصصان امریکایی جهت آموزش نیروهای مسلح ترکمنستان برای تأمین ثبات در سرحد‌ات افغانستان- ترکمنستان به خاطر تهدیدات ناشی از نفوذ احتمالی افراط‌گرایان دعوت شده بود.

امریکا با نزدیک شدن به ترکمنستان و ازبکستان در نظر دارد تا نخست چین را با مشکلات اقتصادی و انرژی روبه رو کند و در این زمینه باعث قطع صادرات گاز از آسیای مرکزی به این کشور شود.

یادداشت
ویدیو
بین الملل
خواندنی
گزارش تصویری
پربازدیدها
آخرین اخبار